Historisch archief

Historisch archief

Ons fotobureau heeft de afgelopen jaren diverse historische archieven aangekocht of geërfd. Hiermee hebben we tientallen kubieke meters oude dia’s en glasnegatieven welke momenteel in rap tempo worden gedigitaliseerd. Het betreft naoorlogse beelden, luchtfoto’s en industriële- en sportfotografie.

Fameuze sportfoto’s (en meer)

Peter Molkenboer (1943-2011)

Het bedrijf had zijn oorsprong op het Pijnackerplein in Rotterdam waar zijn vader Kees een fotobureau runde waar diverse fotografen en laboranten werkzaam waren. Later ging Peter als zelfstandige door tot hij op 1 oktober 2011 op het voetbalveld van het Vlaardingse Deltasport overleed. Zijn fotografische nalatenschap is aanzienlijk. Wij erfden anderhalve stalen archiefkast met veel Rotterdamse beelden , heel veel sport, voetbal van Feyenoord, Sparta en Excelsior vanaf de jaren 70. Fameuze wedstrijden zoals de beruchte wedstrijd tegen Tottenham Hotspur, kampioenschappen, gewonnen en verloren wedstrijden. Alles zit er tussen. Wij hebben op dit moment 15.000 negatieven ingescanned.

Nederlandse historie op beeld

Bart Hofmeester (1921-2001)

Bart Hofmeester, luchtfotograaf uit Rotterdam (1921-2001). Het bedrijf Aerocamera Bart Hofmeester, met locaties aan de Mathenesserlaan, Vliegveld Zestienhoven en in Berkel en Rodenrijs legde als een van de grootste fotostudio’s in Nederland historie op de gevoelige plaat. Luchtfotografie was de belangrijkste specialiteit van het bedrijf van Hofmeester.

Het bedrijf Schaart Fotografie en Kleurenlaboratorium Jan Roggenkamp werden over genomen door AeroCamera/Hofmeester. Men maakte hoofdzakelijk luchtfoto’s maar bedreef ook veel industriële fotografie. Dit alles op 4×5 inch negatief of dia en voor de meest uiteenlopende opdrachtgevers van overheidsinstellingen tot veel grote bedrijven.  Zo is de hele wederopbouw van Nederland, de Watersnoodramp en vervolgens de bouw van alle Deltawerken vastgelegd.

Hofmeester had ook oog voor mooie foto’s van andere fotografen. Daarom kocht hij het glasnegatief archief op van Jaap Doeser die in de jaren 50-60 door Nederland reisde en alles fotografeerde wat hij interessant vond zoals stadsbeelden, kastelen, molens en veel meer. Ook het archief van Mastboom vliegbedrijf en Aerophoto Nederland werd overgenomen. We hebben tot nu toe enkele duizenden van deze glasnegatieven ingescanned. Het totale archief van Hofmeester, Schaart en Doeser beslaat echter een geschatte hoeveelheid van 2 miljoen negatieven en dia’s uit de periode 1945-2000 en nog een grote hoeveelheid digitale bestanden uit de tijd 2000-2008. We zijn nog wel even bezig dus.

De oorsprong van Aerocamera

Van Aerophoto Nederland tot Aerocamera-Bart Hofmeester

Eelco Schuller en Bob Schreiner verdienden met hun bedrijfje Aerophoto Nederland na de Tweede Wereldoorlog hun geld met het vanuit de lucht fotograferen van Nederlandse boerderijen. Zoals vaker kregen deze twee onenigheid en gingen ieder hun eigen weg: de één ging verder met zijn bedrijf Schreiner Airways, de ander startte General Aviation.

Aerocamera was een onderdeel van General Aviation. Max Olman werkte daar als fotograaf. In november 1969 kwam Dick Sellenraad in dienst. General Aviation bestond uit vliegschool Zestienhoven, een luchtreclame-afdeling, een vliegtuigonderhoudsbedrijf, een helikopterafdeling en de fotoafdeling genaamd Aerocamera. Het geheel was gevestigd op vliegveld Zestienhoven.

Sellenraad werkte toen samen met Ed van Dam, Bob Snep en bedrijfsleider Daan Goudriaan. In die periode ging het met de hele organisatie steeds slechter. Uiteindelijk werden de verschillende onderdelen apart verkocht.

Ed van Dam was al weg en was gaan werken bij Kramer Fotografie. Aerocamera werd verkocht aan Arnold Endstra, de vader van Willem Endstra. Deze verdiende zijn vermogen in de olietransportindustrie en kocht het bedrijf voor zijn dochter, zodat zij kon zeggen dat ze een bedrijf in luchtfotografie had. Hij nam als manager Henk van Meekeren aan, een oud-fotograaf van de Holland-Amerika Lijn. Henk had licenties om aan boord van alle schepen voor de fotografie te zorgen.

De omzet werd steeds minder en Bob Snep ging weg om samen met Ed van Dam een eigen bedrijfje te beginnen, dat overigens ook al jaren niet meer bestaat. Hierna vond Endstra dat hij er geen geld meer aan wilde besteden en wilde hij Aerocamera verkopen. Hij bood het Sellenraad als eerste aan, maar die had toen geen mogelijkheid om te investeren. Endstra beloofde wel aan Sellenraad dat hij bij verkoop zou vastleggen dat hij in ieder geval in dienst kon blijven.

Daarop kwam Bart Hofmeester in beeld als koper. Hij had een fotostudio gehad – die is afgebrand – welke gerund werd door Nieuwenhuys. Hofmeester veranderde na de koop de firmanaam in Aerocamera-Bart Hofmeester b.v. Sellenraad nam in 1988 ontslag en begon Aeroview bv.

Deze bedrijfsgeschiedenis is voor een belangrijk deel gebaseerd op de herinneringen van Dick Sellenraad en andere voormalige medewerkers. Niet alle namen, data en bedrijfsovernames konden aan de hand van schriftelijke bronnen worden bevestigd.

Stadsgezichten, molens en straatleven

Jaap Doeser (1907-1995)

J.F.M.D. (Jaap) Doeser was een Nederlandse fotograaf die volgens het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis werkzaam was van 1925 tot 1972. Hij was een zoon van kunstschilder Jacobus Johannes Doeser. Mogelijk werd zijn belangstelling voor architectuur, landschappen, stadsgezichten en monumenten mede door het werk van zijn vader gevormd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog woonde Doeser aan de Melkweg 31 in Laren, waar hij de Joodse onderduiker Aäron Loterijman verborgen hield. Op 19 april 1945, enkele weken voor de bevrijding, werd het huis doorzocht. Behalve Loterijman werden er illegale lectuur, foto’s en een voorraad exemplaren van De Vliegende Hollander aangetroffen, het verzetsblad dat de Royal Air Force boven Nederland verspreidde. Doeser en Loterijman werden gearresteerd en overgebracht naar het NSB-kringhuis in Laren en later naar Baarn.

Doeser was al vóór de oorlog als fotograaf actief en werd vooral bekend door zijn stads-, architectuur- en documentaire fotografie. Tot zijn bekendste publicaties behoren In de Amsterdamsche Jordaan (1947), Rondom de Oude Kerk (1948) en Meet Amsterdam: A Photo Excursion Through Holland’s Capital. Hij richtte zijn camera niet alleen op monumentale gebouwen, maar had ook oog voor het alledaagse leven: winkels, markten, arbeidersbuurten en straatfiguren, maar eveneens molens, kastelen, dorpen en landschappen. In 1966 leverde hij foto’s voor Nederland bouwt, samen met fotografen als Aart Klein, Jan Versnel, Martien Coppens, Cas Oorthuys en Bart Hofmeester – die later zijn glasnegatievenarchief overnam.

Haven, scheepvaart en industrie

Roel Schaart – Schaart Fotografie

Roel Schaart was een Rotterdamse beroepsfotograaf, gespecialiseerd in haven-, scheepvaart-, bedrijfs- en industriële fotografie. Hij werkte onder de namen Schaart Fotografie en Schaart & Buyse Industriële Fotografie. Het bureau was in ieder geval vanaf de jaren zestig actief.

Schaart legde een belangrijk deel van de ontwikkeling van de Rotterdamse haven en industrie vast. Hij fotografeerde schepen, sleepboten, containerterminals, zwaar transport, bouwprojecten, bedrijven en officiële gebeurtenissen. Tot zijn opdrachtgevers behoorden onder meer ondernemingen uit de Rotterdamse haven, de Holland-Amerika Lijn, transportbedrijven en architecten.

Foto’s van Schaart zijn tegenwoordig terug te vinden in onder andere het Stadsarchief Rotterdam, het Maritiem Museum Rotterdam, het Nationaal Archief en Het Nieuwe Instituut. Schaart Fotografie werd later overgenomen door Aerocamera/Hofmeester, waardoor een deel van zijn werk in het archief van Aerocamera terechtkwam.

In de jaren tachtig fotografeerde Roel Schaart ook in Ierland, waar hij tegenwoordig woont. Hij is inmiddels bijna negentig jaar oud.

Dubbele pagina uit het Algemeen Dagblad van 20 juni 2020 over geheime militaire stafkaarten van het Rode Leger

Algemeen Dagblad, 20 juni 2020 – ‘De Russen zagen meer dan wij’.
Klik om het artikel op ware grootte te lezen

Het was 1958

Een halve eeuw censuur op luchtfotografie

Het was 1958. Bart Hofmeester werd door een Defensiemedewerker op zijn vingers getikt. Of hij alsjeblieft geen foto’s van de Moerdijkbruggen meer wilde maken. Een jaar later liet de censuur de teugels iets vieren.

Het was de tijd van de wederopbouw én van de Koude Oorlog. Nederland telde volgens het ministerie van Defensie talloze strategische doelwitten: bruggen, kades, opslagtanks, bunkers, kazernes, zendmasten en vliegvelden. Wie vanuit de lucht fotografeerde, had een vergunning nodig – en moest zijn negatieven eerst langs de censuur in Den Haag brengen. Gevoelige beelden werden natgemaakt, weggeknipt of met krijt gemarkeerd.

Decennialang bepaalde die dienst wat er van Nederland gepubliceerd mocht worden. Pas in 2013 werd het Koninklijk Besluit uit 1959 ingetrokken. Achterhaald, want inmiddels maakte iedere satelliet haarscherpe foto’s van precies datzelfde land. Heeft het allemaal zin gehad?